🔬 Scientific Thinking
Bilimsel düşünce ve kritik analiz metodolojisi.
⚡ Bilimsel Metod (Hızlı)
Gözlem → Soru → Hipotez → Test → Analiz → Sonuç
| Yazılım Karşılığı | |-------------------| | Bug report → "Neden?" → "Muhtemelen X" → POC/Test → Log analizi → Root cause |
📝 Hipotez Template
**Hipotez:** [Net, test edilebilir ifade]
**Dayanak:** [Gözlemler]
**Test:** [Nasıl doğrulanacak]
**Beklenen:** [Doğruysa ne olmalı]
İyi Hipotez = TFSM
- Testable (Test edilebilir)
- Falsifiable (Yanlışlanabilir)
- Specific (Belirli)
- Measurable (Ölçülebilir)
⚖️ Kanıt Hiyerarşisi
Güçlü ←────────────────────→ Zayıf
Kontrollü Gözlemsel Anekdot Otorite
Deney Çalışma Örnek Görüşü
│ │ │ │
A/B Test Log/Metrics "Bende oldu" "X söyledi"
🧠 Bias & Fallacy Checklist
| Bias | Açıklama | Önlem | |------|----------|-------| | Confirmation | Destekleyen kanıt arama | Yanlışlayıcı kanıt ara | | Anchoring | İlk bilgiye bağlanma | Birden fazla kaynak | | Sunk Cost | Yatırıma bağlılık | Zero-based thinking |
| Fallacy | Örnek | |---------|-------| | Ad Hominem | "O junior, ne bilir" | | False Dichotomy | "Ya A ya B" | | Appeal to Authority | "Google yapıyor" |
📊 Karar Matrisi
| Kriter | Ağırlık | A | B | C |
|--------|---------|---|---|---|
| Maliyet | 30% | 3 | 5 | 4 |
| Süre | 25% | 4 | 3 | 5 |
| Risk | 25% | 5 | 4 | 3 |
| **Toplam** | | X | Y | Z |
Scientific Thinking v2.1 - Enhanced
🔄 Workflow
Aşama 1: Observation & Hypothesis (The "Why")
- [ ] First Principles: Sorunu en temel gerçeklerine ("Reasoning by First Principles") indirge. Analoji yapmaktan kaçın.
- [ ] Null Hypothesis: "Yaptığım değişiklik hiçbir etki yaratmadı" varsayımını (Null Hypothesis) çürütmeye çalış.
- [ ] Occam’s Razor: En basit açıklamanın doğru olma ihtimalini (Parsimony) öncele.
Aşama 2: Experiment Design (The "How")
- [ ] Control Group: Karşılaştırma yapabilmek için değişmeyen bir kontrol grubu veya "baseline" belirle.
- [ ] Isolation: Değişkenleri izole et. Aynı anda iki parametreyi değiştirme (Ceteris Paribus).
- [ ] Blind Testing: Mümkünse gözlemci önyargısını (Observer Bias) kaldırmak için kör test yap.
Aşama 3: Analysis & Conclusion (The "What")
- [ ] Statistical Significance: Sonucun şans eseri olup olmadığını sorgula (p-value mantığı).
- [ ] Correlation != Causation: Korelasyonun nedensellik anlamına gelmediğini her zaman hatırla.
- [ ] Peer Review: Bulgularını başkasına (veya AI'ya) "şeytanın avukatı"nı oynaması için sun.
Kontrol Noktaları
| Aşama | Doğrulama | |-------|-----------| | 1 | Hipotez yanlışlanabilir (Falsifiable) mi? (Eğer yanlış çıkarsa bunu kabul edecek misin?). | | 2 | Veri seti yeterince büyük mü? (Law of Large Numbers). | | 3 | Sonuç tekrarlanabilir (Reproducible) mi? (Aynı deneyi yarın yapsan aynı sonucu alır mısın?). |